Pakistan và bài toán '14 kiều binh' trước ngày đối đầu đội tuyển Việt Nam

Đêm ở Lahore, tôi ngồi trong một quán trà nhỏ cách sân vận động chưa đầy hai cây số, chép lại từng cái tên vào cuốn sổ đã sờn gáy. Mười bốn cái tên. Mười bốn cầu thủ Pakistan được gọi về từ nước ngoài cho trận đấu cuối vòng bảng gặp đội tuyển Việt Nam. Người bồi bàn rót thêm trà, không hỏi tôi là ai. Điều tôi cần không phải là sự chú ý, mà là danh sách — và trong danh sách ấy có một sự thật mà bảng thống kê không nói hết: chỉ bảy người trong số đó chơi bóng ở châu Âu. Bảy người còn lại khoác áo các câu lạc bộ ở Bangladesh, Maldives và Bhutan.

Tôi đã theo dõi bóng đá châu Á đủ lâu để biết rằng một danh sách triệu tập không bao giờ chỉ là danh sách. Nó là tấm bản đồ của cả một nền bóng đá.

Pakistan mang đến 23 cầu thủ, và mười bốn trong số đó thi đấu ở nước ngoài — hơn 60% đội hình đến từ ngoài biên giới. Nhưng nếu đào sâu vào con số, bức tranh còn rõ hơn: bảy cầu thủ chơi ở Đan Mạch, Thụy Điển và Azerbaijan. Phần còn lại trải rác ở những giải đấu khu vực Nam Á.

Đây không phải một đội tuyển quốc gia theo nghĩa truyền thống. Đây là tập hợp của những cá nhân chưa từng lớn lên trong cùng một lò đào tạo, không cùng ngôn ngữ chiến thuật, không cùng văn hóa bóng đá. Họ được ghép lại trong vài ngày, trước một trận đấu lớn.

Ở chiều ngược lại, đội tuyển Việt Nam bước vào trận này với một hành lang dẫn dắt ổn định. Nguyễn Quang Hải có 88 lần khoác áo đội tuyển quốc gia. Nguyễn Hoàng Đức có 65. Cả hai đã đi qua nhiều kỳ Asian Cup và AFF Cup. Kinh nghiệm của họ không nằm ở từng trận riêng lẻ, mà ở khả năng thích nghi với những đối thủ khác nhau.

Pakistan thì khác. Cầu thủ khoác áo nhiều nhất đội là Yousuf Butt, thủ môn 36 tuổi với 33 lần ra sân. Anh là người gác đền duy nhất trong đội hình có kinh nghiệm thi đấu quốc tế đáng kể. Con số ấy nói lên nhiều điều về chiều sâu đội hình Pakistan: một quốc gia không sản sinh đủ cầu thủ tấn công đẳng cấp quốc tế trong nhiều thập kỷ.

Điều đáng chú ý nằm ở hàng công. Bảy tiền đạo trong danh sách Pakistan cộng lại có 9 bàn thắng quốc tế. Chia trung bình, mỗi người chưa được 1,3 bàn. Kaleemullah Khan, tiền đạo 27 tuổi, đóng góp 4 trong số 9 bàn ấy — gần một nửa. Đây không phải hàng công có nhiều hỏa lực, mà là hàng công phụ thuộc vào một cá nhân.

Phía Việt Nam, Nguyễn Xuân Son có 16 bàn sau 17 lần khoác áo đội tuyển quốc gia. Chỉ một cầu thủ Việt Nam đã ghi nhiều hơn toàn bộ bảy tiền đạo Pakistan cộng lại.

Nhưng tôi đã học được một điều trong năm năm ngồi ở phòng thay đồ: con số không nói về chức năng. Bàn thắng đo lường kết quả, không đo lường cách một tiền đạo di chuyển để mở khoảng trống, cách anh ta pressing để cắt đường chuyền của đối thủ, cách anh ta giữ bóng để đồng đội lên tham gia tấn công. Một tiền đạo có 2 bàn quốc tế nhưng chuyên làm tường cho đồng đội có thể quan trọng hơn một người có 6 bàn nhưng chỉ biết chờ bóng trong vòng cấm.

Dữ liệu bàn thắng làm tôi nghi ngờ, nhưng không làm tôi kết luận. Đó là lý do tôi không bao giờ tin vào bảng so sánh mà không có băng ghi hình.

Nguyễn Đình Bắc, 22 tuổi, 8 bàn sau 22 lần khoác áo. Đây là mẫu cầu thủ mà bóng đá Việt Nam đã sản sinh trong vài năm gần đây: trẻ, được đào tạo trong nước, được đưa lên đội tuyển quốc gia đủ sớm để tích lũy kinh nghiệm. Sự hiện diện của một cầu thủ 22 tuổi với 22 lần khoác áo đội tuyển quốc gia không phải chuyện ngẫu nhiên. Nó là kết quả của một chính sách chuyển giao thế hệ có chủ đích.

Pakistan không có được điều đó. Đội hình của họ không có cầu thủ nào trong độ tuổi 25 đến 30 với hơn 20 lần khoác áo đội tuyển quốc gia. Đó là khoảng trống thế hệ, không phải sự trùng hợp.

Có một góc nhìn mà truyền thông Việt Nam đang bỏ qua. Pakistan không có nhiều điều kiện thi đấu quốc tế — đó là bất lợi, đúng. Nhưng nó cũng có nghĩa là đội tuyển Việt Nam có rất ít thông tin về họ.

Đây là đội hình mà tuyển trạch viên Việt Nam không thể theo dõi qua băng ghi hình các giải đấu chính thức, bởi Pakistan hiếm khi góp mặt ở những giải đấu ấy. Bảy cầu thủ chơi ở châu Âu thi đấu ở những giải mà không ai ở Đông Nam Á theo dõi thường xuyên. Bảy người còn lại chơi bóng ở Bangladesh, Maldives, Bhutan — những giải đấu ít được phát sóng.

Người ta tin vào màn hình, tôi tin vào gã ngồi cuối băng ghế chép tay. Và khi không có băng ghi hình, thứ duy nhất còn lại là những ghi chép vụn vặt của tuyển trạch viên, những lời đồn đại từ người từng chứng kiến một cầu thủ nào đó chơi bóng trong một trận giao hữu không ai nhớ.

Tôi đã từng đuổi Mercado một mình trong mưa — tin nóng không rơi từ trời, phải tự tạo. Ở đây cũng vậy. Nếu tôi là huấn luyện viên Việt Nam, tôi sẽ không chỉ hỏi "chúng ta mạnh hơn ở đâu", mà sẽ hỏi "chúng ta chưa biết gì về họ". Vì thứ không biết mới là thứ nguy hiểm nhất.

Một đội bóng bị đánh giá yếu, không có gì để mất, thường chơi theo cách mà đội mạnh không lường trước. Họ không có áp lực phải thắng. Họ không có kỳ vọng từ dư luận trong nước. Họ có thể chọn một khối phòng ngự thấp, chặt chẽ, nhường hẳn thế trận và chờ một cơ hội duy nhất.

Và đội tuyển Việt Nam, với Xuân Son là mũi nhọn đáng tin cậy nhất, sẽ phải đối mặt với bài toán quen thuộc: làm sao phá vỡ một khối phòng ngự thấp khi đối thủ không cần thắng. Đó là bài toán mà bất kỳ đội bóng nào phụ thuộc vào một tiền đạo cũng gặp phải.

Trong bóng đá Đông Nam Á, kiểu đối thủ như Pakistan — nghèo thông tin, giàu động lực, không có gì để mất — luôn là loại đối thủ khiến các đội mạnh phải trả giá. Không phải vì họ giỏi hơn, mà vì họ không tuân theo kịch bản mà đội mạnh đã chuẩn bị.

Tôi từng viết về Scolari và thói quen thay hai cầu thủ chạy cánh ở phút 62 và 65, tạo đột biến cho lối chơi. Bài học ấy vẫn còn nguyên giá trị: chiến thuật không nằm ở giấy tờ, mà nằm ở thời điểm. Một đội bóng chỉ cần biết đúng lúc nào để dâng cao, đúng lúc nào để lùi sâu, là có thể tạo ra khác biệt.

Pakistan không có nhiều thứ. Nhưng họ có quyền chọn thời điểm.

Với Pakistan, câu chuyện nằm ở chính bản chất đội hình của họ. Mười bốn cầu thủ từ nước ngoài không chỉ là con số, mà là hệ quả của một hệ thống đào tạo trong nước chưa đủ mạnh để tự nuôi cầu thủ. Khi một đội tuyển phải trông cậy vào những người chơi bóng xa quê, họ có một bất lợi về thời gian tập luyện chung, nhưng cũng có một lợi thế hiếm: những cầu thủ ấy mang về nhà những trải nghiệm bóng đá khác biệt, những cách xử lý mà giải trong nước không dạy.

Đó là lý do tôi không xem nhẹ Pakistan, dù bảng thống kê nói ngược lại.

Trận đấu cuối vòng bảng này sẽ không được định đoạt bởi bảng so sánh bàn thắng. Nó sẽ được định đoạt bởi việc đội tuyển Việt Nam có tìm ra phương án tấn công thứ hai hay không, khi Pakistan đã sẵn sàng phòng ngự bằng cả đội hình.

Những đội bóng bị coi là yếu nhất thường chơi trận hay nhất vào đúng lúc không ai ngờ nhất. Câu hỏi không phải là Pakistan yếu đến đâu, mà là Việt Nam đã chuẩn bị cho điều bất ngờ ấy đến mức nào.