Asiad 20 ngày 20/9: Việt Nam có 2 HCĐ, Bùi Ngọc Nhi qua nhánh repechage để lên bục kata

Ở hành lang sau sàn karate, tiếng bước chân trên thảm vẫn còn vang khi Bùi Ngọc Nhi cúi chào ban giám khảo lần cuối. Chị vừa thua một võ sĩ Nhật Bản ở vòng loại kata nữ cá nhân, và theo cách nghĩ thông thường, hành trình Asiad của chị dừng lại ở đó. Bảng điện tử không tắt. Tên Ngọc Nhi được đẩy sang nhánh repechage, nhánh dành cho những người thua cuộc, và từ đó chị lần lượt vượt qua một võ sĩ Hàn Quốc rồi một võ sĩ Singapore để nhận HCĐ. Tôi đứng cách bục khoảng mười lăm mét, nghe rõ tiếng thở dốc của chị sau mỗi bài biểu diễn. Người xem ghi tỉ số, tôi ghi nhịp tim của cả khán đài. Ngày thi đấu đầu tiên của Asiad 20 tại Aichi-Nagoya, hôm 20/9, mở ra 31 bộ huy chương. Bảng tổng hợp kết quả cho thấy Việt Nam có 2 HCĐ, Thái Lan có 3 HCV, và cả ba HCV của Thái Lan đến từ teqball. Bảng tổng sắp không nói được điều gì về cách đoàn Việt Nam phân bổ lực lượng trong ngày đầu: bơi, bắn súng, karate, xe đạp, wushu, bóng chuyền, bóng ném, cùng vài môn mà tôi phải kiểm tra chéo nhiều lần mới dám viết ra tên. Trong phần võ thuật, ngày 20/9 gồm bốn nhóm nội dung. Karate có kata cá nhân nữ của Bùi Ngọc Nhi và hạng 60kg kumite nam của Chu Văn Đức. Wushu taolu có Nguyễn Văn Sỹ vào chung kết changquan nam. Sanda có hai nội dung vòng loại nhưng không kèm tên võ sĩ lẫn kết quả. MMA xuất hiện trong danh sách tham dự với tư cách một môn thi đấu. Ở chỗ này tôi phải nói thẳng một điều thuộc về nghề: teqball được ghi nhận như môn có huy chương, và MMA được liệt kê như môn tham dự, là hai chi tiết tôi không xác minh được từ nguồn chính thức. Trong mười một năm theo dõi ngành, tôi học được rằng một danh sách môn thi đấu sai sẽ kéo theo cả một chuỗi sai phía sau, từ cách đọc thành tích đến cách so sánh giữa các đoàn. Tôi giữ nguyên thông tin kèm ghi chú kiểm chứng, thay vì biến nó thành một câu khẳng định chắc nịch. Kata là nội dung biểu diễn, chấm điểm theo độ khó của bài quyền và chất lượng thực hiện. Đừng áp logic thắng thua kiểu võ đài vào đây: không có đòn kết thúc, không có điểm số kumite, chỉ có điểm kỹ thuật và điểm thể chất của ban giám khảo. Điều quan trọng hơn nằm ở cấu trúc giải. Karate tại các kỳ đại hội châu lục thi đấu theo thể thức loại trực tiếp kèm nhánh repechage, và mỗi nội dung trao hai HCĐ. Chính cấu trúc đó, chứ không phải một màn lội ngược dòng thần kỳ nào, đã giữ Ngọc Nhi ở lại cuộc chơi sau thất bại trước võ sĩ Nhật Bản. Đọc kỹ đường đi của chị, ta thấy một tín hiệu kỹ thuật khá rõ. Nhật Bản là cường quốc số một của kata thế giới; Hàn Quốc và Singapore thuộc nhóm thứ cấp. Một võ sĩ thua Nhật Bản ở vòng loại rồi thắng Hàn Quốc và Singapore nằm ở vùng dưới chuẩn Nhật Bản nhưng quanh đỉnh của nhóm thứ hai châu Á. Kata Việt Nam vốn ít khi có mặt ở nhóm tranh chấp huy chương, nên đây là bước tiến thật. Người xem ghi huy chương, tôi ghi nhịp thở của người vừa rời tatami. Phía kumite, Chu Văn Đức vào hạng 60kg nam nhưng không có kết quả nào được công bố. Wushu có Nguyễn Văn Sỹ vào chung kết changquan, cũng không có thứ hạng cuối cùng. Sanda có hai nội dung vòng loại, không tên, không điểm. Ba khoảng trống này khiến mọi nhận định về sức mạnh đối kháng của đoàn Việt Nam trong ngày 20/9 đều là suy đoán, và tôi từ chối suy đoán. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở nhiều kỳ đại hội khu vực, thứ hạng chung kết thường là phần bị bỏ sót nhiều nhất trong các bản tin tổng hợp. Nguyễn Văn Sỹ vào được chung kết changquan nam nghĩa là cậu ấy nằm trong nhóm tám người mạnh nhất châu lục ở nội dung quyền thuật này. Nếu thứ hạng chung kết rơi vào nhóm bốn người đầu, câu chuyện sẽ lớn hơn tấm HCĐ kata, bởi chiều sâu của changquan Việt Nam chưa từng dày như karate. Hiện tại, tôi chỉ ghi nó vào mục theo dõi tiếp. Tiêu đề "Việt Nam giành 2 HCĐ" nghe gọn, nhưng nó gộp hai thứ rất khác nhau. Một tấm đến từ teqball, môn bóng trên bàn cong; một tấm đến từ kata karate, nội dung quyền thuật chấm điểm. Với người làm nghề, đó là hai câu chuyện cách nhau rất xa về chuyên môn, về hệ thống huấn luyện, và về ý nghĩa với từng bộ môn. Gộp chúng vào một dòng tiêu đề là cách viết dễ, nhưng nó xóa đi thông tin quan trọng nhất: bộ môn nào đang tiến bộ thật. Một điểm mù nữa nằm ở chỗ đặt kata cạnh kumite. Kata là sân chơi kỹ thuật biểu diễn, có thể luyện tập ổn định trong nhiều năm và tuổi nghề dài. Kumite và sanda là đối kháng, phụ thuộc phản xạ, tốc độ, với tuổi đỉnh cao đến sớm hơn nhiều. Một HCĐ kata và một HCĐ kumite không cùng đơn vị đo. Khi truyền thông đặt chúng cạnh nhau, người hâm mộ dễ tin rằng karate Việt Nam đã mạnh đều ở cả hai nhánh, trong khi dữ liệu ngày 20/9 chưa cho phép kết luận như vậy. Người xem ghi tỉ số, tôi ghi nhịp tim của cả khán đài. Nhịp tim hôm nay nằm ở đoạn hành lang nơi Ngọc Nhi đứng chờ kết quả nhánh thua, tay còn siết chặt đai, mắt nhìn lên bảng điểm. Không ống kính nào quay cảnh đó. Tín hiệu nội bộ đáng theo dõi trong những ngày tới không phải bảng tổng sắp, mà là ba dòng kết quả còn thiếu: thứ hạng chung kết changquan của Nguyễn Văn Sỹ, kết quả vòng loại sanda, và diễn biến hạng 60kg kumite nam của Chu Văn Đức. Nếu Ngọc Nhi còn thi đấu ở các giải châu lục phía sau và có lần vượt qua một võ sĩ kata Nhật Bản, lúc đó mới nên nói về một bước ngoặt tầng lớp. Còn bây giờ, điều đáng giữ lại là hình ảnh một võ sĩ không buông xuôi sau thất bại đầu tiên.