Anh và Tây Ban Nha tại Wembley: Năm chiếc ghế trống và câu chuyện về nhịp đập của một đội bóng

Khi sân Wembley vắng bóng người, tôi nghe rõ tiếng thở của trận đấu. Nhưng lần này, thứ tôi nghe thấy trước tiên không phải là tiếng thở ấy — mà là tiếng của năm chiếc ghế trống trong phòng thay đồ. Tôi ngồi ở khán đài phía đông, nơi ánh đèn buổi tối hắt xuống vệt cỏ xanh vàng, và tôi tự hỏi điều gì đã đưa chúng ta tới đây: một trận đấu giữa đội tuyển Anh và Tây Ban Nha ở Nations League, đáng nhẽ phải là bữa tiệc của những người vô địch thế giới gặp những kẻ gần chạm cúp, nhưng lại đang bị kể bằng câu chuyện ai đã không đến.

Đó là khoảnh khắc của tháng Mười. Bốn ngày trước giờ bóng lăn, bản danh sách 27 cầu thủ của Anh đã bị xói mòn tới năm vị trí: Cole Palmer, Declan Rice, Kobbie Mainoo, Marcus Rashford và Livramento đều rời trại vì chấn thương. Không cần đến bảng số liệu để nhận ra đây là một sự trùng hợp cần được đọc kỹ. Bốn trong năm cái tên ấy nằm đúng vào trục xương sống mà Tây Ban Nha sẽ tấn công: Palmer ở khoảng giữa-cuối của tuyến công, Rice là mỏ neo của cặp tiền vệ lùi, Mainoo là người luân chuyển bóng từ tuyến sâu, Rashford là mũi chạy biên trái. Người thứ năm, Livramento, là phương án dự phòng cho hành lang cánh phải. Nói cách khác, khi HLV trưởng người Đức của đội tuyển Anh nhìn xuống tờ giấy chiến thuật của mình, ông không còn mất đi những lựa chọn phụ — ông mất đúng cấu trúc mà một đội bóng cần để đứng vững trước nhà vô địch thế giới.

Tôi đã theo dõi rất nhiều trại tập huấn quốc gia trong bốn mươi ba năm làm nghề. Tôi đã thấy những danh sách bị xé đi vì chấn thương, vì thẻ phạt, vì lý do gia đình. Nhưng điều khiến tôi chú ý lần này không phải là số lượng, mà là vị trí. Một đội bóng có thể mất một trung vệ và vá bằng người khác. Một đội bóng có thể mất một tiền đạo cánh và đưa vào một cầu thủ trẻ nhiệt huyết. Nhưng khi mất đồng thời người cầm nhịp, người che chắn, người luân chuyển và người kéo giãn biên, bạn không còn là một đội bóng được vá víu — bạn là một đội bóng khác hoàn toàn. Đó là khác biệt giữa việc thay một nhạc cụ trong dàn nhạc và việc thay cả bè trầm.

Bối cảnh ở đây, tôi phải nói rõ, không được phép bị hiểu lệch. Đây không phải là một cuộc khủng hoảng theo nghĩa đội tuyển Anh sụp đổ. Đội tuyển Anh vừa kết thúc một vòng World Cup ở vị trí thứ ba, và bóng đá Anh đang trong giai đoạn chuyển hóa thế hệ có chủ đích. Bốn gương mặt lần đầu được gọi vào đội một đang có cơ hội ra sân: Trent Alexander-Arnold, Scott, Branthwaite và Ngumoha. Hai cái tên được triệu tập bổ sung sau các ca rút lui là Gibbs-White và Garner cũng nằm trong cùng dòng chảy đó. Người ta gọi đây là chu kỳ làm mới, và về mặt kỹ thuật thì đúng là như vậy. Nhưng sự thật là, một chu kỳ làm mới được thực hiện trong một trận đấu chính thức với nhà vô địch thế giới không phải là một thử nghiệm lành mạnh. Nó là một canh bạc có tính toán.

Tôi biết điều này nghe có vẻ nghịch lý với cách tôi thường viết. Tôi vẫn luôn tin rằng đội bóng được ký bằng nhịp chân, không phải bằng tờ giấy hợp đồng, và tôi vẫn luôn bênh vực cho những buổi tập đầy ắp mà ở đó các cầu thủ trẻ học được cách thở cùng nhau. Nhưng bốn mươi ba năm đứng ở mép sân đã dạy tôi một điều khác: bóng đá quốc tế là môn thể thao của những thói quen có sẵn. Không có thời gian để xây dựng chúng từ đầu. Ở cấp câu lạc bộ, một huấn luyện viên có sáu mươi buổi tập để dạy một hệ thống. Ở cấp đội tuyển quốc gia, ông ta có khoảng mười ngày. Trong mười ngày ấy, đội bóng nào đã có hệ thống thì chạy hệ thống, đội bóng nào chưa có thì phải ứng biến. Và ứng biến trước Rodri là một việc làm không được khuyến khích.

Tây Ban Nha đến Wembley trong tư thế ngược lại hoàn toàn. Họ là nhà vô địch thế giới. Họ bất bại suốt cả giải đấu, kết thúc bằng trận chung kết thắng Argentina 1-0 sau hiệp phụ. Đó là một kiểu kết quả bảo tồn: số bàn thắng thấp, khả năng kiểm soát cao, phương sai nhỏ. Đây là dấu hiệu của một đội bóng được hỗ trợ bởi quy trình chứ không phải bởi may mắn. Và họ đến với một đội hình quen thuộc tới mức người ta có thể đoán được mười trên mười một cái tên. Sự liên tục ấy là một tài sản — ở bóng đá quốc tế, nó quý hơn cả tài năng đơn lẻ, bởi vì thời gian trại tập huấn là thứ tài nguyên khan hiếm nhất.

Tôi nhớ có lần, vào một buổi tối ở Formello, tôi đứng nhìn các cầu thủ Lazio chạy vòng quanh một cái cột trong bóng tối. Không có bóng. Chỉ là chạy. Tôi hỏi một trợ lý tại sao. Anh ta trả lời: "Vì chúng tôi muốn họ quen với việc ở đúng vị trí mà không cần nghĩ." Khoảnh khắc ấy giúp tôi hiểu điều mà bây giờ tôi thấy hiện ra trên tờ giấy chiến thuật: Tây Ban Nha có mười một người đã chạy quanh cái cột ấy. Đội tuyển Anh có một vài người chưa từng tới cái cột ấy lần nào.

Hãy nhìn vào khu vực giữa sân, nơi mà tôi tin trận đấu này sẽ được quyết định trong hai mươi phút đầu tiên. Đội hình dự kiến của Anh, theo cách mà các biên tập viên của GIVEMESPORT hình dung — và cần nói rõ đây là dự đoán của tòa soạn, không phải thông tin rò rỉ từ ban huấn luyện — đặt Myles Lewis-Skelly đá cặp với Elliot Anderson ở trung tâm. Đây là cặp đôi có số lần khoác áo đội tuyển quốc gia gần như bằng không, và một trong hai người là hậu vệ trái được chuyển thành tiền vệ. Đối đầu với họ sẽ là Rodri, tiền vệ phòng ngự kiểm soát bóng tốt nhất thế giới hiện tại. Sự tương phản này không phải là một nhận định chiến thuật — đó là phép đo lường đơn giản.

Khi Declan Rice vắng mặt, đội tuyển Anh không chỉ mất một cầu thủ; họ mất khả năng để tổ chức việc tấn công phủ đầu Tây Ban Nha. Rice là người khởi động các đợt gây áp lực, là người đọc ra thời điểm để bộ ba tuyến trên lao lên. Không có anh ấy, một khối phòng ngự tầm trung đặt sâu sẽ là lựa chọn hợp lý hơn cho huấn luyện viên người Đức, nhưng lựa chọn ấy đồng nghĩa với việc nhường bóng cho Tây Ban Nha và chịu đựng áp lực trong thời gian dài. Tây Ban Nha trong khi đó có thể chơi đúng thứ bóng đá họ yêu thích — luân chuyển bóng, kéo dãn đội hình đối phương, chờ đợi khoảng trống. Và khoảng trống ấy có tên: cánh phải.

Tôi đã dành nhiều giờ ở Trigoria nhìn các tiền vệ cánh đảo vào trong chạy những đường chéo. Và tôi vẫn giữ nguyên quan điểm đã theo tôi suốt nhiều năm: các cầu thủ chạy cánh đảo ngược đang làm cho bóng đá trở nên đồng nhất một cách đáng lo ngại, và những cầu thủ chạy cánh truyền thống đang bị xóa sổ một cách không công bằng. Nhưng tôi phải công bằng với Tây Ban Nha: họ sử dụng hai tiền đạo cánh của mình theo cách thông minh nhất có thể. Lamine Yamal và Nico Williams là hai trong những cầu thủ nhanh nhất của bóng đá thế giới hiện tại, và họ sẽ tấn công vào khoảng trống phía sau Trent Alexander-Arnold — người được dự kiến đá hậu vệ phải trong lần đầu tiên ra sân dưới thời huấn luyện viên mới, và người mà lịch sử chuyên môn cho thấy là một chuyên gia phân phối bóng xuất sắc nhưng luôn bị nghi ngờ về khả năng chọn vị trí phòng ngự. Đây là một sự đánh đổi có chủ ý, nhưng nó không cân bằng về rủi ro.

Điều thú vị — và đây là điểm mà tôi cho là quan trọng nhất trong bức tranh này — không phải là đội hình ra sân. Điều thú vị là cách một huấn luyện viên đang sử dụng phòng họp báo để dựng nên một câu chuyện. Trong suốt buổi họp báo trước trận, huấn luyện viên ấy không chỉ nói về chiến thuật. Ông nói về những cầu thủ còn ở lại, về những người mà ông gọi là "những người thực sự muốn chơi cho đội tuyển Anh". Ông nói về việc sẽ chỉ dựa vào những gì ông tự mình nhìn thấy trong đội. Và ông nói câu mà tôi phải ghi lại nguyên văn: "Chúng tôi sẽ không bao giờ để cho cảm giác rằng các cầu thủ không muốn đến len lỏi vào đây."

Tôi đã nghe nhiều huấn luyện viên phủ nhận những điều chưa xảy ra. Rất ít người phủ nhận một điều mà họ không cảm thấy đang tồn tại. Khi ai đó nói "chúng ta sẽ không để cảm giác ấy xâm nhập", thì thường là cảm giác ấy đã đứng ở cửa.

Có một chi tiết khác mà tôi muốn đặt cạnh điều này. Vào cuối tháng Mười, trong trại tập huấn tại Formello, tôi bắt gặp một cầu thủ khóc vì một đường chuyền hỏng. Anh ấy không khóc vì bị la mắng. Anh ấy khóc vì tự thấy mình đã rời khỏi nhịp của đồng đội. Một đội bóng có nhịp đập. Khi mất đi người gõ nhịp, đội bóng ấy vẫn chạy nhưng không còn hát đúng bài. Và điều này áp dụng cho cả hai phía: Tây Ban Nha với đội hình quen thuộc vẫn giữ nhịp của họ, đội tuyển Anh với nửa đội hình mới phải tìm nhịp mới ngay trong một đêm.

Nhưng — và đây là phần mà tôi nghĩ giới truyền thông Anh đang kể sai — câu chuyện rút lui ấy không hoàn toàn là câu chuyện cá nhân của từng cầu thủ. Nó là câu chuyện cấu trúc. Bóng đá châu Âu hiện tại đang vận hành với một lịch thi đấu bị nhồi nhét tới mức các câu lạc bộ không còn cách nào khác ngoài việc bảo vệ tài sản của mình. Câu lạc bộ trả lương, câu lạc bộ giữ bản quyền đăng ký cầu thủ, và câu lạc bộ phải chịu một trăm phần trăm tổn thất nếu cầu thủ bị chấn thương nặng. Liên đoàn quốc gia có quyền gọi cầu thủ, nhưng không có cơ chế đền bù nào được kích hoạt khi cầu thủ rút lui vì lý do y tế. Sự bất đối xứng này không phải là lỗi của ai. Nó chỉ đơn giản là một lỗ hổng trong quy định.

Và điều đáng chú ý là huấn luyện viên đội tuyển Anh nói rõ một câu: "Chúng tôi không quản lý tải trọng." Đó không phải là một cáo buộc vi phạm. Đó là một tuyên bố rằng ban huấn luyện đội tuyển tin vào một cách giải thích khác với cách giải thích mà câu lạc bộ đưa ra. Trong bóng đá, những tuyên bố như vậy thường được đưa ra bởi người đã chuẩn bị sẵn tờ giấy biện minh cho lựa chọn của mình từ trước.

Và đây là góc phản trực giác của tôi về toàn bộ câu chuyện: người ta đang tập trung vào những cầu thủ vắng mặt, nhưng điều đáng lo nhất lại nằm ở một sự vắng mặt không được nhắc tới — đội trưởng. Trong trường hợp của đội tuyển Anh lần này, không có một đội trưởng nào được xác nhận trước trận đấu. Declan Rice là một trong những ứng viên sáng giá nhất, và anh ấy đã rút lui. Các ứng viên khác thì có ít lần khoác áo đội tuyển. Một đội tuyển quốc gia bước vào trận với Tây Ban Nha mà không biết ai sẽ là người đeo băng đội trưởng là một đội tuyển chưa giải xong bài toán về cấu trúc lãnh đạo bên trong. Và cấu trúc lãnh đạo không giải quyết được bằng cách thêm người mới vào danh sách.

Tôi không muốn bị hiểu lầm. Tôi không tin rằng đội tuyển Anh sẽ thua đậm. Bóng đá quốc tế là một môi trường kỳ lạ, nơi những đội bóng vừa vô địch thế giới thường chơi những trận tiếp theo với một mức độ tập trung thấp hơn. Đó là một dạng hóa học tâm lý quen thuộc: khi bạn đã chạm đỉnh núi, việc leo lại đỉnh núi không còn mang cảm giác khẩn cấp như lần đầu. Tây Ban Nha đang mang trên vai khối tài sản tinh thần khổng lồ, và khối tài sản ấy đôi khi làm nhẹ bước chân theo cả hai nghĩa. Họ vẫn đang trong chuỗi bất bại dài, nhưng trong lịch sử, những chuỗi bất bại dài thường nâng chi phí tâm lý của thất bại đầu tiên lên rất cao, chứ không ngăn được nó.

Còn đội tuyển Anh thì có sân nhà. Wembley là một thứ có thật, theo cách mà nhiều người trong chúng ta đôi khi quên. Tôi đã từng đứng ở Wembley trong một buổi chiều tháng Mười một nhiều năm trước và cảm nhận được một thứ âm thanh không đến từ loa phóng thanh. Nó đến từ ba tầng khán đài của một sân vận động cũ kỹ được xây lại trên chính nền đất cũ. Nhưng sân nhà ấy lần này bị trung hòa phần nào bởi sự xáo trộn đội hình, và cũng bởi chính đối thủ. Một đội bóng đến Wembley với cương vị nhà vô địch thế giới không còn mang theo tâm lý của kẻ yếu thế — tâm lý mà đội tuyển Anh vẫn thường được hưởng lợi khi thi đấu ở nhà.

Màn hình nháy liên tục, nhưng trái bóng vẫn lăn theo nhịp cũ. Trận đấu này sẽ bắt đầu bằng sự yên lặng của những khán đài chưa kín chỗ trong những phút đầu tiên, và nó sẽ kết thúc bằng một trong hai câu chuyện. Một là câu chuyện về đội tuyển Anh trẻ trung đã chứng minh rằng chiều sâu của bóng đá Anh đủ để đứng vững trước nhà vô địch thế giới. Hai là câu chuyện về một đội bóng được dẫn dắt bởi một huấn luyện viên đã nói quá nhiều về cam kết trước khi nói về chiến thuật.

Khán đài bây giờ ồn hơn, nhưng tôi nhớ cái ồn của thời chưa có điện thoại. Thời ấy, một sân vận động vang lên chỉ bằng giọng người. Bây giờ, khi một đội bóng bị dẫn bàn, thứ đầu tiên tôi nghe thấy không phải là tiếng cổ vũ — mà là tiếng áo khoác lạo xạo trong túi quần của hàng vạn người cùng lúc rút điện thoại ra. Tôi không nói điều này với giọng phê phán. Tôi chỉ ghi lại. Bóng đá vẫn cần người nghe chậm, và trong thời đại ai cũng nói nhanh, người nghe chậm thường ngồi lại sau khi trận đấu kết thúc để nhìn những hàng ghế trống.

Điều tôi sẽ theo dõi không phải là tỉ số. Tỉ số là phần ít giá trị nhất của một trận đấu vào thời điểm này của chu kỳ. Điều tôi sẽ theo dõi là đội hình xuất phát và chiếc băng đội trưởng được xác nhận khoảng một giờ trước giờ bóng lăn. Nếu đội hình thực tế trùng khớp với dự đoán của tòa soạn, chúng ta sẽ được chứng kiến một thử nghiệm đầy đủ. Nếu không, chúng ta biết rằng dự đoán ấy là sản phẩm của tòa soạn chứ không phải của ban huấn luyện. Và tôi sẽ theo dõi một chi tiết khác nữa, nhỏ nhưng quan trọng: liệu những cầu thủ đã rút lui có quay lại chơi cho câu lạc bộ trong vòng bảy đến mười ngày sau đó hay không. Nếu họ trở lại nhanh chóng, câu chuyện từ chỗ là câu chuyện về phúc lợi cầu thủ sẽ chuyển thành câu chuyện về độ tin cậy của mối quan hệ giữa câu lạc bộ và đội tuyển quốc gia. Đây không phải là một cáo buộc. Đây là một phép đo.

Ngoài kia, ở Madrid và ở Barcelona, các câu lạc bộ đang chuẩn bị cho một mùa đông dày đặc. Ở London, các trung tâm y tế cũng vậy. Những con số về lịch thi đấu không nằm trong tay của Thomas Kiel. Chúng nằm trong tay của các liên đoàn, của UEFA, của FIFA, và của những bản hợp đồng truyền hình dài hạn kéo dài đến tận năm 2030. Trong khi chờ đợi, một huấn luyện viên quốc gia có trong tay mười ngày và một tờ giấy danh sách bị gạch đi năm cái tên. Anh ấy phải tạo ra một đội bóng từ đó. Bất cứ huấn luyện viên nào cũng vậy.

Tôi sắp sáu mươi tuổi, nhưng tiếng còi khai cuộc làm tôi trẻ lại chín mươi phút. Và trong chín mươi phút ấy, tôi sẽ quên đi những cuộc tranh luận trên truyền thông, quên đi những con số về phí chuyển nhượng mà các tòa soạn vẫn gán cho những cầu thủ để làm tiêu đề, quên đi cả những câu hỏi về việc ai nợ ai điều gì. Tôi sẽ chỉ nhìn vào trái bóng. Và tôi sẽ tự hỏi một câu mà tôi chưa có câu trả lời: liệu một đội bóng được dựng lại trong vài ngày có thể tìm được nhịp đập của mình trước khi tiếng còi mãn cuộc vang lên? Câu hỏi ấy, tôi nghĩ, cũng chính là câu hỏi mà hàng vạn người ngồi trên khán đài Wembley sẽ mang về nhà tối nay — và nó sẽ không được trả lời trên màn hình điện thoại của họ.