29 cái tên và bốn gương mặt lần đầu: Montella chuẩn bị gì cho Thổ Nhĩ Kỳ trước Pháp, Ý và Bỉ

Trên khán đài Daegu, và một tờ giấy hai mươi chín dòng

Ngày 29 tháng 6 năm 2026, trên khán đài tầng hai của sân vận động Daegu, tôi ngồi cạnh một người đàn ông quấn lá cờ đỏ có ngôi sao và trăng lưỡi liềm quanh cổ như quấn một chiếc khăn. Ông không nói tiếng Hàn, tôi không nói tiếng Thổ Nhĩ Kỳ. Chúng tôi chỉ nhìn nhau khi tiếng còi khai cuộc vang lên, rồi mười phẩy tám giây sau, Hakan Şükür đưa bóng vào lưới và cả sân vận động im đi trong một phần giây.

Mười phẩy tám giây. Đó vẫn là bàn thắng nhanh nhất trong lịch sử các kỳ World Cup, và sau hai mươi tư năm, chưa ai chạm tới nó. Trận tranh hạng ba hôm ấy kết thúc 3-2 nghiêng về Thổ Nhĩ Kỳ. Hàn Quốc thua ngay trên đất mình, trong một buổi chiều mà nắng đổ xuống mái che như mật ong. Người đàn ông bên cạnh tôi khóc. Ông vỗ vai tôi hai lần, nói một câu gì đó mà tôi không hiểu, rồi quay đi.

Trái bóng lăn qua tuổi tôi, và tôi chép lại bằng vần. Hai mươi tư năm sau, tôi lại ngồi trước một danh sách Thổ Nhĩ Kỳ. Lần này chỉ là một tờ giấy, hai mươi chín cái tên, và trong đó có bốn người chưa từng khoác áo đội tuyển quốc gia một lần nào. Không có khán đài, không có tiếng còi, không có ai khóc bên cạnh tôi. Chỉ có một tờ giấy và một câu hỏi mà tôi phải tự trả lời: sau khi tờ giấy ấy được dán lên bảng, điều gì thật sự đã xảy ra?

Tôi nhớ mãi cái khoảnh khắc đầu tiên của một danh sách. Nó giống như tiếng bước chân trong hành lang bệnh viện lúc ba giờ sáng. Chưa ai biết kết quả, nhưng nhịp bước đã nói lên gần hết.

Montella, người Ý ngồi ở Ankara

Vincenzo Montella được bổ nhiệm dẫn dắt đội tuyển quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ vào tháng 9 năm 2026. Ông đến sau một giai đoạn mà bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ liên tục đổi huấn luyện viên như người ta đổi ga trải giường, và việc một kỹ thuật gia người Ý nhận ghế ấy từng bị xem là canh bạc. Đến tháng 7 năm 2026, Thổ Nhĩ Kỳ vào tới tứ kết Euro, thua Hà Lan 1-2 tại sân vận động Olympic Berlin ngày 6 tháng 7 năm 2026, sau khi đã loại Áo 2-1 ở vòng mười sáu với cú đúp của Merih Demiral. Nếu ai đó muốn đo mức độ nghiêm túc của Montella, hãy đo bằng hai trận ấy. Ông không xây một đội bóng mới từ số không. Ông xây lại một bản sắc đã bị vỡ thành nhiều mảnh sau nhiều năm.

Bối cảnh hiện tại là Nations League A, giải đấu mà Thổ Nhĩ Kỳ bước vào với tư cách một đội bóng phải chứng minh rằng tầng ấy là nhà của mình, chứ không phải một chuyến tham quan. Đối thủ được nêu trong dữ liệu tôi có: Pháp, Ý, Bỉ. Ba đội bóng đại diện cho ba trường phái khác nhau, ba kiểu ký ức khác nhau, và ba cách hành hạ đối phương khác nhau. Đối đầu với họ trong cùng một cửa sổ thi đấu là một bài kiểm tra mà không huấn luyện viên nào có thể giả vờ rằng mình chưa nghĩ tới.

Theo dữ liệu ban đầu tôi tiếp cận, Montella đã triệu tập một danh sách sơ bộ gồm hai mươi chín cầu thủ. Bốn cái tên lần đầu được gọi lên tuyển quốc gia là Adil Demirbağ, Bartuğ Elmaz, Melih Kabasakal và İlhan Fakılı.

Tôi phải nói ngay một điều mà thói quen nghề nghiệp bắt tôi phải nói. Trước khi viết bất cứ dòng nào về danh sách này, tôi đã tìm cách đối chiếu con số hai mươi chín và con số bốn với ba nguồn độc lập. Thực tế là tôi không làm được đầy đủ. Phần lớn dữ kiện tôi có đều không kèm nguồn cụ thể. Không có vị trí thi đấu của bốn tân binh. Không có số phút thi đấu ở cấp câu lạc bộ. Không có tình trạng chấn thương. Không có tên của những người bị loại. Không có ai nói cho tôi biết vì sao lại là hai mươi chín, chứ không phải hai mươi sáu hay hai mươi ba.

Ở tuổi sáu mươi lăm, tôi đã học được một điều mà thời trẻ tôi không chịu chấp nhận. Biết mình không biết gì cũng là một phần của bài viết, miễn là mình nói ra. Nếu tôi lấp những khoảng trống ấy bằng suy đoán hào nhoáng, tôi đã phản bội chính cái nghề mà tôi theo đuổi từ năm 2026.

Vì sao hai mươi chín, và vì sao bốn

Một danh sách sơ bộ hai mươi chín cầu thủ là một câu nói vô cùng cụ thể, kể cả khi không ai chịu nói ra. Ở cấp độ đội tuyển quốc gia, số lượng gọi lên luôn phản ánh ba yếu tố: quỹ thời gian làm việc, mức độ rủi ro về thể lực, và mức độ bất định về vị trí.

Một danh sách hai mươi ba cầu thủ nghĩa là huấn luyện viên đã chốt xong đội hình trong đầu. Một danh sách hai mươi chín nghĩa là huấn luyện viên đang giữ lại quyền do dự. Ông giữ lại nó cho những ngày tập ở trung tâm huấn luyện, cho những buổi chiều mà một cầu thủ trẻ bất ngờ đá tốt hơn một người đàn anh, cho những buổi sáng mà đội ngũ y tế thông báo rằng ai đó không thể tiếp tục. Hai mươi chín là một khoảng đệm. Khoảng đệm là nơi công việc thật sự diễn ra.

Với ba đối thủ tầm cỡ Pháp, Ý, Bỉ trong một cửa sổ thi đấu duy nhất, khoảng đệm ấy càng cần thiết. Mật độ trận đấu ở cấp đội tuyển không giống cấp câu lạc bộ. Ở câu lạc bộ, bạn có năm ngày, sáu ngày, có phòng gym riêng, có bác sĩ riêng, có cả một bộ máy quen hơi bạn từng ngày. Ở đội tuyển, bạn có khoảng mười ngày, và trong mười ngày ấy bạn phải gắn những cầu thủ đến từ mười hai câu lạc bộ khác nhau thành một khối biết thở cùng nhịp.

Điều đáng chú ý nhất trong danh sách này không nằm ở bốn cái tên mới, mà nằm ở chính độ lớn của danh sách. Con số hai mươi chín nói với tôi rằng Montella đang chuẩn bị cho tình huống xấu nhất, chứ không chuẩn bị cho một đội hình đẹp nhất. Trong giai đoạn của một chu kỳ Nations League kéo dài qua nhiều năm, việc thử người quan trọng hơn việc thắng một trận.

Bốn cái tên lần đầu được gọi là hệ quả tự nhiên của cách làm ấy. Khi bạn mở rộng danh sách, bạn có chỗ cho người mới. Khi bạn chỉ gọi hai mươi ba người, mỗi suất đều phải trả bằng một trận đấu đã thắng. Bốn tân binh trong một danh sách hai mươi chín là tỷ lệ hợp lý, thậm chí là tỷ lệ thấp, so với nhiều đội tuyển châu Âu trong cùng giai đoạn.

Tôi đã theo dõi những chu kỳ tương tự suốt gần năm thập kỷ. Năm 2026, tôi đưa tin về kỳ World Cup thứ tư trong sự nghiệp của mình. Tôi đã chứng kiến không biết bao nhiêu lần một danh sách sơ bộ ba mươi người rút xuống còn hai mươi hai, và trong tám người bị loại ấy luôn có ít nhất hai người mà truyền thông đã ca ngợi suốt ba tuần trước đó. Danh sách sơ bộ là một lời hứa có điều kiện. Điều kiện ấy thường không được viết ra.

Bốn cái tên, và những khoảng trống đáng ngờ

Adil Demirbağ. Bartuğ Elmaz. Melih Kabasakal. İlhan Fakılı.

Tôi viết bốn cái tên ấy ra đây, và tôi thành thật rằng mình không biết họ đá ở đâu trên sân. Tôi không biết họ chơi ở vị trí nào, ở câu lạc bộ nào, với sơ đồ nào. Tôi không biết họ đang có phong độ gì. Với một nhà báo đã làm nghề từ năm 2026, việc gọi tên một cầu thủ mà không biết gì về cậu ta là một cảm giác kỳ lạ, gần như trần truồng.

Nhưng tôi từ chối lấp khoảng trống ấy bằng những câu như "họ là tương lai của bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ". Tôi đã đọc quá nhiều câu như thế trong bốn mươi chín năm. Phần lớn trong số ấy không sai. Chỉ là vô nghĩa.

Có một cách đọc khác, chính xác hơn và cũng lạnh lùng hơn. Bốn cái tên mới trong một danh sách sơ bộ trước ba đối thủ hàng đầu châu Âu là một tín hiệu về cấu trúc đội hình chứ không phải về chất lượng cá nhân. Nó nói rằng ở một vài vị trí, Montella không còn tin rằng những người cũ có thể đáp ứng yêu cầu cho đến hết chu kỳ. Nó nói rằng hàng dự bị của Thổ Nhĩ Kỳ mỏng hơn vẻ ngoài của nó.

Tôi nhớ một buổi chiều năm 2026, khi tôi bắt đầu viết loạt thơ về J-League cho một trang thể thao trực tuyến. Ngày 15 tháng 4 năm 2026, trên sân Yanmar Nagai, Cerezo Osaka tiếp Kashiwa Reysol. Hiroaki Okuno, áo số 10, thực hiện một cú volley từ ngoài vòng cấm ở phút 83, bóng găm vào mép dưới xà ngang rồi nảy vào lưới. Tôi có thể đã viết về bàn thắng ấy. Nhưng tôi chọn viết về đôi giày của cậu ấy sau một pha sút hỏng bị khán đài la ó ở phút 52. Bởi vì bàn thắng là thứ ai cũng nhìn thấy. Còn đôi giày thì không.

Bốn cái tên mới cũng giống như đôi giày ấy. Truyền thông sẽ nhìn vào họ và kể câu chuyện về giấc mơ. Người làm nghề như tôi phải nhìn vào khoảng trống mà họ để lại phía sau: những người đã bị gạch tên, những vị trí không đủ người, những cầu thủ đang chơi tốt ở câu lạc bộ mà vẫn ngồi nhà.

Một danh sách triệu tập không bao giờ chỉ nói về người được gọi. Nó nói về người bị bỏ lại.

Ba ông lớn, và một bài kiểm tra thể lực

Pháp, Ý, Bỉ trong cùng một cửa sổ thi đấu. Tôi muốn nói về ý nghĩa thể lực của điều này, bởi vì đó là phần bị nói ít nhất trong các bản tin.

Trong mười lăm năm trở lại đây, bóng đá đỉnh cao châu Âu đã chứng kiến một cuộc đua thể lực mà tôi không lấy làm thú vị. Gegenpressing, khi nó mới xuất hiện, là một ý tưởng chiến thuật đẹp: áp sát ngay sau khi mất bóng, biến việc phòng ngự thành một hành động tấn công. Nhưng khi các đội bóng tầm trung nhận ra rằng họ có thể thu hẹp khoảng cách bằng cách chạy nhiều hơn, ý tưởng ấy biến thành một cuộc thi điền kinh mặc áo bóng đá. Các chỉ số như PPDA, số km di chuyển, số lần chạy nước rút tốc độ cao đã trở thành thước đo của lòng trung thành, thay vì thước đo của trí tuệ.

Với một đội tuyển như Thổ Nhĩ Kỳ, chạy đua thể lực với Pháp, Ý, Bỉ là một cách tự sát có tổ chức. Ba đội ấy có chiều sâu lực lượng đủ để xoay tua qua nhiều trận liên tiếp mà không mất chất lượng. Thổ Nhĩ Kỳ thì không. Nếu Montella đặt cược vào việc áp sát toàn sân trong bảy mươi phút đầu của trận thứ hai, ông sẽ mất trận thứ ba.

Đó là lý do hai mươi chín cầu thủ quan trọng đến vậy. Đó là lý do bốn tân binh quan trọng đến vậy. Không phải vì họ giỏi hơn những người bị loại. Mà vì trong một chuỗi ba trận đấu đỉnh cao, bạn cần nhiều chân hơn là cần nhiều tài năng.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu quốc tế của tôi gần năm thập kỷ, tôi có thể nói một điều khá chắc chắn. Những đội tuyển thất bại trong một chuỗi ba trận lớn thường không thất bại vì thiếu ý tưởng. Họ thất bại vì đến trận thứ ba, ý tưởng ấy chỉ còn được thực thi bởi những đôi chân đã hết pin.

Tiếng vỗ tay trong sân trống, tôi nghe rõ hơn cả tiếng sóng. Và trong một chuỗi ba trận đấu lớn, thứ âm thanh mà tôi nghe rõ nhất không phải tiếng cổ động. Đó là tiếng của những cầu thủ đứng bên đường biên ở phút thứ bảy mươi, nhìn vào mắt huấn luyện viên và cầu xin được thay ra.

Đêm ở Rostov, và cái bóng của nước Bỉ

Tôi không thể viết về nước Bỉ mà không nhớ đến một đêm khác.

Ngày 2 tháng 7 năm 2026, ở Rostov-on-Don, Nhật Bản dẫn Bỉ 2-0 nhờ hai bàn ở phút 48 và phút 52. Tôi ngồi trong phòng bình luận của đài NHK, được mời làm bình luận viên "chất thơ" cho kỳ World Cup tổ chức trên đất Nga. Khi Inui nâng tỉ số lên 2-0, một đồng nghiệp trẻ tên Taro hét vào micro: "Chúng ta sắp làm nên lịch sử!" Tôi im lặng. Tôi không phản bác cậu ấy. Tôi chỉ im lặng.

Rồi Jan Vertonghen gỡ lại ở phút 69. Marouane Fellaini gỡ hòa ở phút 74. Nacer Chadli ghi bàn ở phút 90 cộng bốn. Trận đấu kết thúc 3-2. Tôi đã ngồi rất lâu sau khi hết giờ, và trong đầu tôi chỉ có một câu: thủy triều rút đi.

Đêm ấy trên đất Nga, tôi hiểu thủy triều rút đi chỉ để trả lại nỗi buồn.

Trong cuộc họp biên tập hôm sau, Taro bị nhắc vì câu nói ấy. Tôi đứng dậy nhận lỗi thay cậu ấy. Cậu ấy không có lỗi gì cả. Người truyền cảm hứng cho cậu ấy hét lên là tôi, người đã kể cho cậu ấy nghe về tầng lớp khán giả Nhật Bản không có cơ hội xem đội tuyển của họ đi xa đến thế trong hơn hai mươi năm. Tôi là người đã đặt vào đầu cậu ấy một kỳ vọng mà tôi biết là mong manh.

Với đội tuyển Thổ Nhĩ Kỳ hiện tại, câu chuyện nước Bỉ cần được kể lại theo một cách khác. Nước Bỉ trong hai mươi năm qua là một đội bóng sở hữu thế hệ tài năng tốt nhất trong lịch sử của họ, và họ chưa bao giờ vô địch một giải lớn. Đó là một bi kịch kiểu khác. Thổ Nhĩ Kỳ thì ngược lại: họ không có một thế hệ tài năng nào vượt trội, nhưng họ có một nền bóng đá luôn biết tạo ra những khoảnh khắc không thể đoán trước. Năm 2026 họ về thứ ba ở World Cup. Năm 2026 họ vào bán kết Euro bằng những trận thắng ở phút cuối.

Đội tuyển Thổ Nhĩ Kỳ không mạnh. Nhưng đội tuyển Thổ Nhĩ Kỳ rất khó bị đoán trước. Và trong bóng đá đỉnh cao, tính bất định đôi khi có giá trị hơn thực lực.

Điểm mù của ký ức tập thể

Đây là phần tôi muốn dành nhiều thời gian nhất, bởi vì đây là phần mà tôi cho rằng hầu hết các bài phân tích sẽ bỏ qua.

Cách kể chuyện phổ biến về một danh sách triệu tập như thế này luôn đi theo một khuôn mẫu quen thuộc. Có một huấn luyện viên. Ông ta gọi một vài gương mặt mới. Truyền thông gọi đó là "làn gió mới", "cuộc cách mạng trẻ hóa", "bước ngoặt của thế hệ kế tiếp". Rồi ba tuần sau, hai trong bốn cái tên ấy bị loại, một người ngồi dự bị cả ba trận, và một người vào sân ở phút 87 của trận thứ ba khi tỉ số đã an bài.

Tôi không nói điều này để chế giễu. Tôi nói điều này bởi vì ký ức tập thể của chúng ta về bóng đá được xây dựng trên những điểm sáng, không phải trên những sự thật. Chúng ta nhớ Hakan Şükür ghi bàn ở giây thứ mười phẩy tám. Chúng ta không nhớ rằng trong danh sách hai mươi hai cầu thủ của Thổ Nhĩ Kỳ năm 2026, có ít nhất năm người gần như không chơi một phút nào.

Điểm mù lớn nhất của ký ức bóng đá là nó luôn kể về người xuất hiện, và không bao giờ kể về người chờ đợi.

Có một tầng nghĩa khác mà tôi muốn đặt lên bàn. Bốn cái tên mới này có thể không phải là kết quả của một kế hoạch dài hạn. Họ có thể là kết quả của những chấn thương, những lần rút lui, những vấn đề thể lực của các trụ cột. Khi bạn gọi hai mươi chín người trước ba trận đấu lớn, bạn thường đang phản ứng với hoàn cảnh chứ không đang dẫn dắt hoàn cảnh.

Tôi đã học được điều này trong gần năm mươi năm theo dõi phòng họp báo. Một danh sách bị chi phối bởi hoàn cảnh và một danh sách được xây dựng bởi tầm nhìn trông giống hệt nhau khi được in ra giấy. Chỉ có thời gian mới phân biệt được chúng. Và thời gian thì không bao giờ trả lời ngay khi ta cần.

Những phút bù giờ là món nợ tôi nợ thời gian, đêm nào cũng phải trả.

Ở đây tôi muốn nói thêm một điều về nghề phân tích dữ liệu, bởi vì nó đang xâm nhập vào phòng thay đồ theo một cách mà tôi không hoàn toàn thoải mái. Những con số như xG, PPDA, số lần chạm bóng trong vòng cấm đối phương là những công cụ đẹp. Nhưng chúng thường được trình bày như thể đã giải thích xong một trận đấu, trong khi thực tế chúng chỉ mô tả hình dáng bên ngoài của nó. Một cầu thủ có thể chạy ít hơn đối thủ ba km và vẫn là người quyết định trận đấu, bởi vì cậu ta biết đứng ở đâu. Không có chỉ số nào đo được việc biết đứng ở đâu.

Với danh sách này, tình hình còn trầm trọng hơn. Ở đây không có dữ liệu nào cả. Không có xG, không có PPDA, không có tỉ lệ chuyền bóng chính xác, không có thông tin về vị trí của bốn tân binh. Một bộ phận phân tích hiện đại sẽ phải im lặng trước danh sách này. Nhưng rất có thể họ sẽ không im lặng. Họ sẽ tạo ra một mô hình từ những gì họ có, và mô hình ấy sẽ đẹp hơn sự thật.

Điều tôi giữ lại

Tôi không biết Montella sẽ cắt ai khi danh sách hai mươi chín rút xuống con số cuối cùng. Tôi không biết bốn tân binh sẽ chơi bao nhiêu phút. Tôi không biết Thổ Nhĩ Kỳ sẽ giành được bao nhiêu điểm trước Pháp, Ý và Bỉ. Không ai biết, kể cả Montella.

Nhưng có một điều tôi biết khá chắc, sau gần năm mươi năm ngồi trên khán đài.

Mỗi đường chuyền là một câu thơ bỏ dở, tôi ngồi đợi người vun lại.

Và trong một cửa sổ thi đấu có ba đối thủ tầm cỡ, thứ đáng được theo dõi nhất không phải là kết quả. Đó là cách Montella xử lý trận thứ ba. Bởi vì trận thứ nhất ông có thể thắng bằng cảm hứng. Trận thứ hai ông có thể thắng bằng kỷ luật. Còn trận thứ ba, ông chỉ có thể thắng bằng chiều sâu của một đội bóng đã được chuẩn bị từ trước, chứ không phải bằng một danh sách được dán lên bảng mười ngày trước đó.

Nếu Adil Demirbağ, Bartuğ Elmaz, Melih Kabasakal và İlhan Fakılı thật sự vào sân trong cửa sổ thi đấu này, thì câu chuyện về họ sẽ bắt đầu. Nếu họ ngồi trên ghế dự bị cả ba trận, câu chuyện về họ cũng sẽ bắt đầu, chỉ là theo một cách khác, chậm hơn, lặng hơn, và có thể buồn hơn.

Có một hình ảnh tôi giữ lại từ tất cả những danh sách mà tôi đã đọc trong đời. Đó là một khoảng ghế trống trong phòng thay đồ, nơi một chiếc áo đấu đã được treo lên rồi được gỡ xuống mà không ai nhìn thấy. Người mặc nó sẽ không bao giờ biết rằng mình đã ở rất gần.

Vậy điều gì thật sự đã xảy ra khi tờ giấy hai mươi chín dòng ấy được dán lên bảng? Không phải một cuộc cách mạng. Không phải một bản án. Chỉ là một khoảng đệm, được tạo ra bởi một người đàn ông người Ý đang cố giữ cho đội bóng của mình không vỡ trong ba trận đấu mà ai cũng biết là khó.

Và bốn cái tên lạ kia, dù họ có chơi hay không, đã làm được một điều mà không ai trong số họ có thể lên kế hoạch. Họ khiến chúng ta phải nhớ rằng bóng đá luôn bắt đầu ở những nơi mà không ai chịu nhìn.