Estevana Polman rời Vandaag Inside: khi một chương trình bóng đá không biết mình đã mời ai

Trong trường quay của Vandaag Inside, có một chiếc ghế được kê thêm mỗi tháng một lần. Người ngồi đó không phải cầu thủ, không phải huấn luyện viên, cũng chẳng phải chuyên gia chiến thuật. Đó là Estevana Polman, cựu vận động viên bóng ném, vợ của cựu tuyển thủ Hà Lan Rafael van der Vaart. Cô đến, nói vài câu, rồi rời đi. Cho đến khi vai trò ấy khép lại, và điều còn đọng lại là một câu cô nói với RTL Boulevard: cô vẫn đang tự hỏi liệu vai trò đó có thực sự dành cho mình hay không. Người ta chỉ biết đến câu nói ấy sau khi mọi chuyện đã kết thúc. Và điều đáng suy nghĩ hơn cả: một chương trình truyền hình về bóng đá đã dành hẳn một chỗ ngồi cho một người phụ nữ, nhưng dường như chưa từng định nghĩa nổi chỗ ngồi ấy dành cho điều gì. Theo dõi truyền thông thể thao Hà Lan trong nhiều năm, tôi nhận ra các chương trình trò chuyện bóng đá ở đó vận hành như một phòng thay đồ mở: ai bước vào cũng phải tự biết luật, vì không ai dạy. Vandaag Inside là một trong những chương trình trò chuyện thể thao có ảnh hưởng nhất của truyền hình Hà Lan. Bộ ba dẫn chương trình — Johan Derksen, René van der Gijp và Wilfred Genee — nổi tiếng với lối nói thẳng, thậm chí gai góc. Họ không phải những người dễ tính với khách mời, và cũng chẳng mấy khi che giấu quan điểm của mình. Theo thỏa thuận ban đầu, Polman tham gia với tư cách khách mời định kỳ, mỗi tháng một lần. Nhưng chỉ sau một thời gian ngắn, vai trò này chấm dứt. Phía chương trình thừa nhận quá trình đó đã không diễn ra như lẽ ra nó phải diễn ra. Van der Gijp trước đó có những phát biểu bị đọc như một lời chê bai, và sau đó ông phải lên tiếng giải thích rằng ý mình không như vậy. Derksen, người được biết đến với biệt danh 'De Snor', nói thẳng rằng cô gái ấy lẽ ra được hưởng một giai đoạn thử việc sáu tháng, và rằng ban dẫn chương trình lẽ ra phải theo đến cùng và huấn luyện cô ấy một chút. Genee thì gọn hơn: chương trình thực sự hối tiếc về điều đó. Ở phía bên kia, Polman kể một câu chuyện khác. Cô nói mình bị đẩy quá sâu vào phần nội dung chuyên môn, theo cách mà trước đó không hề được trao đổi. Cô trả lời RTL Boulevard và thừa nhận bản thân vẫn đang tìm xem liệu vai trò này có dành cho mình hay không. Hai phiên bản, một sự kiện. Và giữa chúng là một khoảng trống không ai lấp. Đọc kỹ những gì hai bên nói, có thể thấy vấn đề nằm ở phía chương trình: họ tạo ra một chiếc ghế trước khi biết mình muốn gì ở người ngồi trên đó. Phía Vandaag Inside thừa nhận họ không biết Polman có thể và không thể làm gì. Phía Polman nói cô bị đẩy vào những nội dung chưa từng được thống nhất. Hai lời thú nhận ấy chỉ về cùng một điểm: không ai chuẩn bị, không ai xác định phạm vi vai trò, không ai nói rõ đâu là giới hạn giữa việc trò chuyện và việc gánh vác. Trong bóng đá, người ta gọi đó là thất bại ở khâu đón nhận. Một tân binh về đội, không được giới thiệu vị trí, không có ai kèm cặp, rồi bị đem so với những người đã chơi ở đó mười năm. Không ai gọi cầu thủ ấy là kém cỏi; người ta gọi ban huấn luyện là thiếu trách nhiệm. Ở đây cũng vậy. Một phụ nữ bước vào trường quay vốn được dựng lên cho những người đàn ông đã làm nghề nói suốt hai mươi năm. Cô bị đặt cạnh họ, bị đo bằng thước đo của họ, rồi bị kết luận là không có gì để nói ngoài chồng mình và môn bóng ném. Nhưng có một điều chưa ai hỏi: chương trình đã cho cô ấy một vai trò để nói chưa, hay chỉ cho cô ấy một chỗ để xuất hiện? Đây là điểm mà ký ức tập thể của làng thể thao hay bỏ qua. Chúng ta quen nhớ đến khoảnh khắc một người bị thay ra, bị cắt hợp đồng, bị đưa lên bàn cân. Chúng ta ít khi nhớ rằng trước đó đã có một ai đó quên chuẩn bị cho họ. Mỗi bản hợp đồng là một cuộc từ ly được gói trong theo dõi và kỳ vọng. Nhưng trước khi thành cuộc từ ly, nó là một lời hứa chưa từng được viết rõ. Có một góc nhìn ít được nhắc: đây là câu chuyện của một nền công nghiệp nội dung đang sống nhờ những người bên lề mà không biết cách đối xử với họ. Làng bóng đá hiện đại đã mở rộng biên giới của mình ra ngoài sân cỏ. Vợ cầu thủ, gia đình cầu thủ, người thân — tất cả đều trở thành nguyên liệu cho một nền kinh tế truyền thông mới. Người ta gọi đó là lớp phủ hậu trường. Chương trình mời họ đến vì một mối liên hệ nhiều hơn là vì chuyên môn. Công thức ấy bán được. Nhưng nó cũng ngầm giả định rằng chỉ cần có mặt là đủ, rằng người được mời sẽ tự biết phải làm gì với chỗ ngồi của mình. Vấn đề không nằm ở thiện chí của Vandaag Inside. Vấn đề nằm ở chỗ họ chưa từng phải thiện chí trước đây, vì chưa từng có ai đòi hỏi điều đó. Một trường quay vận hành theo nhịp của những người dẫn chương trình kỳ cựu sẽ nghiền nát bất cứ ai đến mà không có vũ khí phòng thân. Đó là quy luật của phòng thu, cũng như quy luật của phòng thay đồ. Điều đáng chú ý là toàn bộ sự việc này được xếp vào nhóm tin bóng đá, dù bên trong nó không có một phút bóng đá nào. Không chiến thuật, không chuyển nhượng, không tỷ số. Chỉ có một người phụ nữ, một chiếc ghế, và một chương trình không biết mình đang làm gì. Sự trống rỗng về nội dung ấy tự nó là một thông điệp: khi ngành công nghiệp bóng đá mở rộng ra ngoài sân cỏ, nó mang theo cả sự lười biếng trong cách định nghĩa con người. Nếu có điều gì đọng lại, thì đó là một câu hỏi chưa ai trả lời: nếu chương trình không biết mình muốn gì ở cô ấy, làm sao cô ấy biết mình phải trở thành ai? Ở tuổi 26, tôi viết về thể thao để hiểu vì sao người ta ở lại với nhau. Lần này, câu trả lời nằm ở chỗ không ai chịu dừng lại đủ lâu để hỏi một câu trước khi mở cửa phòng thu. Vòng lặp không tồn tại để ta chịu đựng, mà để ta kịp nhìn thấy chính mình.